Vorige week reed ik met de auto naar Italië. Terwijl de Dolomieten voorbijgleden, luisterde ik naar een podcast uit augustus 2020 waarin fotograaf Duane Michals werd geïnterviewd, zes jaar voor zijn overlijden.
Duane Michals zou je kunnen bestempelen als de vader van de fotoreeks. Met zijn korte, kritische, poëtische en vaak humoristische beeldreeksen verlegde hij de grenzen van de fotografie.
In het interview spreekt hij met een ontwapenend zelfvertrouwen. Zijn antwoorden zijn scherp en soms zelfs provocerend. Gedurfde en kleurrijke uitspraken komen uit zijn mond. Ook enkele interessante quotes passeren de revue.
“Niemand zit te wachten op jou”
In de psychologie bestaat de term spotlight effect. Die beschrijft onze neiging om te overschatten hoeveel aandacht anderen aan ons besteden. Ook binnen een creatief proces speelt dat mechanisme voortdurend mee. Denk aan die beelden die je niet toont, omdat je bang bent dat ze niet goed genoeg zijn.
De waarheid is bevrijdend, je bent niemand iets verschuldigd. Meer nog: de kans dat mensen actief aan het wachten zijn, is klein.
“Ik kies onderwerpen die ik van binnenuit ken”
Michals heeft een zeer scherpe mening over de documentaire fotografie. Te veel fotografen, zo stelt hij, beperken zich tot feiten. Ze voegen geen enkele waarde toe aan hun onderwerp. Wie zich beperkt tot observeren, kan een onderwerp nooit werkelijk doorgronden. De remedie die hij voorstelt is simpel: fotografeer enkel vanuit ervaring.
Zo was zijn eigen seksuele geaardheid, een belangrijk thema in zijn fotografisch werk. Hij verbeeldde hoe homoseksualiteit, net zoals eender welke geaardheid, gaat over liefde en tederheid. Hij haalt daarbij kritisch uit naar fotografen zoals Robert Mapplethorpe. Hoewel hij diens talent erkende, vond hij dat Mapplethorpe te veel terugviel op clichés van de gaycultuur.
“For somebody who was so professionally gay, he turned out to have very little insight. He worked exclusively in clichés.”
De boodschap die Michals de wereld instuurt is duidelijk en kort samen te vatten: maak authentiek werk. Kies voor interpretatie boven registratie. Schud je los van maatschappelijke verwachtingen, en ga aan de slag met jouw eigen bagage.
Raakvlak met Off Focus
De reden dat ik dit interview aanhaal, is omdat ik vind dat Michals enkele zeer belangrijke raakpunten heeft met de visie van Off Focus. Hij formuleert zijn standpunten scherp, maar achter die uitgesproken uitspraken schuilt een kern waar ik me in kan vinden.
Zijn eerste punt vind ik misschien wel het belangrijkste: maak werk voor jezelf. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar ons onderwijssysteem heeft ons geleerd om precies het tegenovergestelde te doen. Van jongs af aan worden we beloond wanneer ons antwoord zo dicht mogelijk aansluit bij de modeloplossing. Dit is misschien een correcte aanpak in de exacte wetenschap, maar hoort naar mijn mening niet thuis in een creatieve opleiding. Integendeel, je leidt mensen zo op, dat ze werk gaan maken dat aansluit binnen bepaalde verwachtingen. Nochtans zou een opleiding net de plek moeten zijn waar experiment en mislukking alle ruimte krijgen. Falen is geen hinderpaal in een creatief proces, maar een noodzakelijke stap ernaartoe. Zodra de nadruk te sterk op het eindresultaat ligt, verdwijnt die vrijheid. Precies daarom zal Off Focus zich nooit officieel als school laten erkennen.
Dat betekent niet dat alle werk per definitie even waardevol is. Ik geloof wel degelijk dat er zoiets bestaat als sterk en minder sterk fotografisch werk. Maar sterk werk ontstaat volgens mij, net als volgens Michals, alleen wanneer een fotograaf trouw blijft aan zijn eigen blik en ervaringen. Authenticiteit is geen bijkomstigheid, maar een voorwaarde. Bovendien bestaat er niet één juiste manier om een sterke foto te maken. Het is dan ook niet mijn taak om cursisten in een vooraf bepaald keurslijf te duwen, maar om hen te begeleiden in de ontwikkeling van een beeldtaal die echt de hunne is.
Podcast: The Candid Frame
Een reactie achterlaten